Plac Kościuszki to serce Tomaszowa Mazowieckiego – przestrzeń, która od ponad dwóch wieków skupia życie miasta. To tu odbywają się najważniejsze uroczystości miejskie, koncerty i festyny, a przy okazji można zobaczyć kilka ciekawych zabytków z czasów, gdy Tomaszów był ważnym ośrodkiem przemysłu tekstylnego. Po gruntownej rewitalizacji zakończonej w 2014 roku plac odzyskał reprezentacyjny charakter i dziś to jedno z lepiej zagospodarowanych miejskich centrów w regionie.
- historyczny pomnik Tadeusza Kościuszki
- podświetlane fontanny dla dzieci
- ogródki gastronomiczne z lokalnymi specjałami
- efekt rozgwieżdżonego nieba nocą
- doskonałe miejsce na spacery i wydarzenia kulturalne
Historia placu – od rynku handlowego do salonu miasta
Pierwotnie miejsce to nosiło nazwę Rynku św. Józefa i od zawsze pełniło istotną rolę w życiu Tomaszowa, stanowiąc jego centrum. Na przełomie XIX i XX wieku był jednym z głównych miejsc wymiany handlowej w mieście, miejscem targów. Przez dziesiątki lat funkcjonował tu postój dorożek, później taksówek, a w latach 60. XX wieku urządzono nawet dworzec autobusowy PKS.
W 1918 roku postawiono tu pomnik Tadeusza Kościuszki, w setną rocznicę jego śmierci, zmieniając jednocześnie nazwę placu. Decyzję o zmianie nazwy z rynku Świętego Józefa na Plac Tadeusza Kościuszki podjęła Rada Miejska 13 października 1917 roku. Pomnik miał burzliwą historię – zniszczony przez Niemców podczas okupacji, został odbudowany przez mieszkańców w 1947 roku.
Podczas prac rewitalizacyjnych odkopano konstrukcję historycznej studni, z której przez lata tomaszowianie pobierali wodę pitną. Od końca XIX wieku, przez ponad 50 lat studnia służyła mieszkańcom centrum miasta jako źródło wody pitnej.
Przez cały XX wiek plac był miejscem zgromadzeń publicznych i uroczystości patriotycznych. Odbywały się tu defilady, przysięgi wojskowe, a w czasach PRL-u pochody pierwszomajowe. To tutaj organizowano pierwsze Dni Tomaszowa i różne imprezy kulturalne.
Rewitalizacja centrum Tomaszowa Mazowieckiego
Rewitalizacja placu Kościuszki rozpoczęła się wiosną 2012 roku, a centrum miasta na długie miesiące stało się jednym wielkim placem budowy. Niemal cały plac po rewitalizacji został udostępniony dla pieszych w grudniu 2014 roku.
Przeprowadzone kompleksowe prace modernizacyjne przywróciły placowi Kościuszki charakter godny tego miejsca, zmieniając jego funkcję z parkingowej na reprezentacyjną. Wymieniono nawierzchnie jezdni i chodników, przebudowano sieci podziemne, a w ciemnej nawierzchni płyty głównej zlokalizowano porozrzucane światełka, które nocą dają efekt rozgwieżdżonego nieba.
Tomaszów Mazowiecki zwyciężył w konkursie Urbanistów Polskich Oddział w Łodzi na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną w województwie łódzkim w kategorii „Zrewitalizowana przestrzeń publiczna”. Miasto otrzymało również honorową nagrodę marszałka województwa łódzkiego.
Co zobaczyć na placu i w jego okolicy
Plac został podzielony na kilka części: ogródki gastronomiczne, fontanny, zabudowa, płyta główna, pomniki. Centralnym punktem pozostaje pomnik Tadeusza Kościuszki, a znajdują się tu także podświetlane fontanny, które w ciepłe dni przyciągają szczególnie dzieci.
Przy placu zachował się kościół ewangelicki pw. Św. Trójcy zbudowany w latach 1823-29 w stylu klasycystycznym – jest to najstarszy murowany zabytek w Tomaszowie. Obecnie nieużytkowany, sporadycznie odbywają się w nim wystawy i spektakle teatralne.
Dawne jatki miejskie, zbudowane w stylu klasycystycznym i wzniesione w latach 1830-1837, były jednym z pierwszych obiektów użyteczności publicznej Tomaszowa. Obecnie mieści się tu Galeria „Arkady” – miejsce ekspozycji sztuki współczesnej, kawiarnia oraz prywatna placówka kulturalna.
Warto zwrócić uwagę na zabytkowe kamienice otaczające plac. Kamienica fabrykanckiej rodziny Knothe (pl. Kościuszki 18) powstała w latach 20-tych XIX wieku. Nestor rodu – Fryderyk Tobiasz Knothe stał się współtwórcą tomaszowskiego przemysłu sukienniczego i współwłaścicielem wytwórni sukna Bracia Knothe. Klasycystyczna kamienica zbudowana w połowie XIX wieku (pl. Kościuszki 17) należała do rodziny Bartke.
Przez ćwierć wieku, w latach 1901-1925, stała na placu cerkiew pw. Św. Mikołaja Cudotwórcy. Nie zachowała się do dziś, ale jej istnienie świadczy o wielokulturowym charakterze przedwojennego Tomaszowa.
Plac Kościuszki jako centrum wydarzeń kulturalnych
Plac Tadeusza Kościuszki to centralne miejsce Tomaszowa Mazowieckiego, a jednocześnie popularne miejsce spotkań mieszkańców. Odbywają się tu najważniejsze uroczystości, imprezy rozrywkowe, kulturalne, sportowe i rekreacyjne.
Od momentu zakończenia rewitalizacji plac tętni życiem przez cały rok. Organizowane są tu sylwestry miejskie, jarmarki, seanse w ramach „Kina na leżakach”, Dni Miasta, wyścigi kolarskie, obchody świąt narodowych czy koncerty. Odbywały się tu między innymi występy Piotra Rubika z chórem i orkiestrą czy Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego.
Latem plac staje się naturalnym miejscem spotkań – można usiąść przy fontannie, wypić kawę w jednym z ogródków gastronomicznych lub po prostu obserwować życie miasta. Dla rodzin z dziećmi to dobry punkt do odpoczynku podczas zwiedzania Tomaszowa.
Dla kogo jest Plac Kościuszki w Tomaszowie
To miejsce dla każdego, kto chce poczuć klimat typowego polskiego miasta poprzemysłowego. Nie jest to spektakularna atrakcja turystyczna, ale wartościowy przykład udanej rewitalizacji centrum małego miasta. Dla miłośników architektury XIX wieku ciekawe będą zabytkowe kamienice fabrykanckie i klasycystyczny kościół ewangelicki.
Rodziny z dziećmi docenią otwartą przestrzeń i fontanny, przy których można spędzić chwilę w upalny dzień. Plac sprawdzi się jako punkt wyjścia do zwiedzania innych atrakcji Tomaszowa – muzeum w pałacu Ostrowskich znajduje się w niedalekiej odległości.
Jeśli planujecie przyjazd w okresie letnim, warto sprawdzić kalendarz wydarzeń miejskich – podczas festynów i koncertów plac nabiera zupełnie innego charakteru, a atmosfera przyciąga nie tylko mieszkańców, ale i gości z okolicznych miejscowości.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i gdzie zaparkować
Plac Kościuszki znajduje się w samym centrum Tomaszowa Mazowieckiego, więc dotarcie nie sprawia problemów. Z dworca PKP to około 15 minut spaceru ulicą Piłsudskiego w kierunku centrum. Samochodem najłatwiej dojechać ulicą Św. Antoniego lub ulicą Jerozolimską.
Parking: Wokół placu dostępnych jest 59 miejsc parkingowych. W weekendy znalezienie wolnego miejsca zazwyczaj nie stanowi problemu, w dni robocze może być trudniej. W pobliżu znajdują się również inne parkingi przy ulicach Łąkowej, Źródlanej i Klonowej.
Czas zwiedzania: Sam spacer po placu i obejrzenie zabytków to około 20-30 minut. Jeśli chcecie zajrzeć do Galerii „Arkady” lub odpocząć przy fontannie, warto zarezerwować godzinę. Plac jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę.
Dostępność: Płyta główna placu jest w pełni dostosowana dla osób poruszających się na wózkach – brak barier architektonicznych, równa nawierzchnia.
Dojazd komunikacją miejską: Przez centrum Tomaszowa przejeżdżają linie autobusowe MZK. Najbliższe przystanki znajdują się przy ulicy Św. Antoniego i ulicy Piłsudskiego.
Na budynku kamienicy rodziny Knothe zainstalowano kamerę o wysokiej rozdzielczości, dzięki której można oglądać na żywo to, co dzieje się na placu Kościuszki. Obraz dostępny jest na stronie kamera.tomaszow-maz.pl.
Tomaszów Mazowiecki leży przy drodze krajowej nr 12 i 48, więc dojazd z Łodzi (około 50 km) czy Piotrkowa Trybunalskiego (około 25 km) jest wygodny. Jeśli planujecie wycieczkę po regionie, plac Kościuszki może być dobrym punktem startowym do dalszego zwiedzania miasta i okolic, w tym pobliskiej Spały.